Zegar Pałacu w Wilanowie

Nie może dziwić fakt, że na barokowym, królewskim Pałacu Wilanowskim znajdziemy zegar.
Szczegóły o jego instalacji, dziejach i aktualnym stanie znajdziemy w książce „Zegary w zbiorach wilanowskich”, dla której wiodącą rolę odegrała pełniąca funkcję kustosza zegarów pani Anna Kwiatkowska.

Mechanizm pierwotnego zegara – ramowy z roku 1685, po jego zdjęciu był przez długi czas prezentowany w salach pałacowych. Obecnie niestety nie można go tam znaleźć, bo został dostał się do magazynów muzeum. Szkoda, bo to jeden z niewielu tak starych, sprawnych mechanizmów zegarowych.
Do ilustracji opracowania użyto fotografii Pałacu w Wilanowie autorstwa pana Marcina Białka. Ilustracja mechanizmu zegara z książki: „Zegary w zbiorach wilanowskich”.

Wilanów fot. Marcin Białek

  
Nie próbując tworzyć historii zegara wilanowskiego „od nowa” poniżej pozwalamy sobie cytować wybrane i przez nasz uszeregowane fragmenty opracowania zawartego we wskazanej książce.
Polemizować możemy tylko ze stwierdzeniem, iż jest to jeden z nielicznych zegarów z jedną wskazówką. My na łamach Katalogu Zegarów Wieżowych mamy nadzieję zgromadzić ich jednak więcej niż „kilka”.

Wilanów fot. Marcin_Białek
Wilanów fot. Marcin Białek

Zegar umieszczony został w wieży pałacu wilanowskiego ok. 1685. Jest on widoczny na późniejszych rysunkach elewacji pałacu wilanowskiego, wykonanych przez saskich architektów w pocz. XVIII w. Opisuje go inwentarz pałacu wilanowskiego z 1793. Przeprowadzane reperacje (m.in. w 1838) nie zmieniły zasadniczej konstrukcji mechanizmu. Mechanizm zdjęto z wieży w roku 1960.

Po konserwacji eksponowany był w latach 1972 — 91 w Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych w Warszawie. Na przełomie wieku prezentowany był też we wnętrzach Pałacu Wilanowskiego.

Na wieży pozostawiono tarcze i dzwonki. Mechanizm mechaniczny w roku 2000 zastąpiono mechanizmem elektronicznym z regulatorem kwarcowym.

Wilanów fot. Marcin_Białek
Wilanów fot. Marcin Białek

Zegar posiada jedną wskazówkę.

Mechanizm typu klatkowego o wymiarach 88 x 72 x 122 cm, wykonany został z kutego żelaza, mosiądzu, skóry, lin konopnych, elementów drewnianych dębowych.

Tarcze wykonano z blachy miedzianej, malowanej i złoconej, żeliwa i  stali. Średnica tarczy wynosi 115 cm.

M echanizm zegara w Wilanowie
Mechanizm zegara w Wilanowie

Mechanizm wykonany jest ze stalowych kutych płaskowników łączonych klinami i wyposażony w napęd obciążnikowy (masa obciążników — 30; 35,5; 36 kg). Naciąg obciążników realizowany jest za pomocą korby nakładanej bezpośrednio na osie bębnów napędowych. Wychwyt hakowy. Wahadło długie typu ciężkiego z prętem żelaznym na zawieszce skórzanej. Zużyte powierzchnie palet kotwicy wychwytu uzupełniono w trakcie reperacji lutowanymi (lut mosiężny) płytkami stalowymi o podwyższonej twardości. Wówczas też, osadzono osie w mosiężnych panewkach zamontowano na zakończeniu osi bębna mechanizmu napędowego chodu, mosiężny ślimak przekazujący ruch obrotowy na pionową pędnię, która z kolei przenosi go na rozrząd z czterema poziomymi pędniami, poruszającymi bezpośrednio pojedyncze (godzinowe) wskazówki na czterech tarczach Rozrząd składał się z pięciu kół zębatych, (4 z nich niezachowane). Mechanizm bicia godzin i kwadransów z oddzielnymi kołami zapadowymi i wiatrakowymi regulatorami. Z mechanizmów bicia wyprowadzone są dwa cięgna, poruszające dwa stalowe kute młotki, uderzające w półkoliste żeliwne dzwonki (wykonane później).  

Cztery okrągłe tarcze zegarowe z czernionym tłem i złoconymi oznakowaniami godzin cyframi rzymskimi, półgodzin ozdobnymi rombami i kwadransów punktami. Pojedyncze wskazówki z ozdobnymi słoneczkami na osiach (godzinowych) i dekoracyjnymi zakończeniami. Jest to zegar, w którym nigdy nie zainstalowano przekładni wskazań.

Należy on do nielicznych w kraju zegarów jednowskazówkowych.

Obudowę stanowi barokowy hełm typu namiotowego pokryty blachą miedzianą z drewnianymi sterczynami i złoconymi girlandami na narożach, wieńczący południową wieżę pałacu wilanowskiego. W jego szczycie niewielka sygnaturka, na której umieszczona została postać Atlasa dźwigającego kulę. Po bokach hełmu cztery lukarny zwieńczone maskami. W lukarnach zamontowane czarne, okrągłe tarcze zegarowe.

Mechanizm zegara umieszczony był wewnątrz wieży w dwóch poziomach: dwa młotki i dwa dzwonki w sygnaturce, mechanizm zegara z przekładniami i pędniami w pomieszczeniu na poziomie tarcz zegarowych. Obciążniki opadały poprzez otwory w podłodze do pomieszczeń poniżej.

Dodaj komentarz

  • zone 7
  • zone 8
  • Zone 9
  • Zone 10
  • Zone 11